5 cách giúp trẻ phát triển ngôn ngữ hiệu quả

Tiếng nói đầu tiên của con luôn là khoảnh khắc khiến ba mẹ xúc động. Từ những tiếng bập bẹ, rồi “ba”, “mẹ”, đến lúc con líu lo kể chuyện cả ngày ở lớp, ngôn ngữ của trẻ lớn lên mỗi ngày. Giai đoạn từ 1 đến 6 tuổi là quãng thời gian vàng để trẻ phát triển ngôn ngữ, và gia đình chính là môi trường quan trọng nhất. Tại Hoa Mặt Trời, phát triển ngôn ngữ là một trong bốn lĩnh vực nhà trường chú trọng, bên cạnh nhận thức, kỹ năng và thể chất. Trong bài viết này, các cô chia sẻ với ba mẹ 5 cách đơn giản, dễ làm hằng ngày để giúp con nói tốt hơn, hiểu nhiều hơn và tự tin diễn đạt.

Vì sao ngôn ngữ quan trọng ở tuổi mầm non

Ngôn ngữ không chỉ là việc con biết bao nhiêu từ. Đó là công cụ để con nói ra mong muốn, cảm xúc, để kết bạn, để hỏi “tại sao” và hiểu thế giới xung quanh. Trẻ diễn đạt được cảm xúc của mình thường ít cáu giận hơn, vì con không phải dùng tiếng khóc hay hành động để thay cho lời nói.

Mỗi trẻ phát triển theo nhịp riêng. Có bé nói sớm, có bé nói muộn hơn một chút nhưng hiểu rất nhiều. Ba mẹ không cần so sánh con với bạn bè, mà hãy quan sát sự tiến bộ của chính con theo thời gian. Nếu ba mẹ có băn khoăn về khả năng nghe, nói của bé, cách tốt nhất là trao đổi với bác sĩ nhi khoa để được tư vấn đúng.

Cách 1, đọc sách cùng con mỗi ngày

Đọc sách là món quà ngôn ngữ đơn giản mà giá trị nhất ba mẹ có thể dành cho con. Qua mỗi trang sách, con được nghe những từ ngữ phong phú hơn lời nói thường ngày, làm quen với câu chuyện có mở đầu, diễn biến và kết thúc.

• Với bé dưới 2 tuổi, hãy chọn sách hình to, ít chữ, chất liệu bền. Chỉ vào hình và gọi tên: “Đây là con mèo, mèo kêu meo meo”.
• Với bé 3 đến 5 tuổi, chọn truyện có cốt truyện ngắn, nhân vật gần gũi. Dừng lại hỏi con: “Theo con bạn thỏ sẽ làm gì tiếp?”.
• Đọc chậm, thay đổi giọng theo nhân vật, để con được chạm, lật sách và tự kể lại.
• Đọc lại một cuốn nhiều lần cũng rất tốt. Sự lặp lại giúp con nhớ từ và tự tin kể theo.

Chỉ mười lăm phút trước giờ ngủ mỗi tối đã đủ trở thành một thói quen đẹp, vừa giúp con phát triển ngôn ngữ, vừa là khoảng thời gian gắn kết của cả gia đình.

Cách 2, trò chuyện và mô tả mọi việc quanh con

Ba mẹ có thể biến những việc rất bình thường trong ngày thành giờ học nói. Khi tắm cho con, nấu ăn, đi chợ hay đưa con đến trường, hãy nói ra điều mình đang làm và điều con đang thấy.

Chẳng hạn: “Mẹ đang rửa quả cà chua màu đỏ, quả này tròn và mát lắm”, hay “Con nhìn kìa, chiếc xe buýt màu vàng đang dừng lại cho các cô chú lên xe”. Cách nói mô tả như vậy giúp con học từ chỉ màu sắc, hình dạng, hành động một cách tự nhiên.

Khi con nói, hãy kiên nhẫn lắng nghe đến hết, nhìn vào mắt con và đáp lại. Nếu con nói chưa đúng, ba mẹ không cần sửa gay gắt, chỉ cần nhắc lại câu đúng một cách nhẹ nhàng. Con nói “con ăn cơm rồi no”, ba mẹ đáp “À, con ăn cơm xong rồi nên con no bụng rồi nhỉ”. Bé sẽ dần học được câu đầy đủ mà không cảm thấy bị chê.

Hãy hỏi những câu mở thay vì câu chỉ trả lời “có” hoặc “không”. Thay vì “Hôm nay con vui không?”, ba mẹ thử hỏi “Hôm nay ở lớp con thích nhất trò chơi nào?”.

Cách 3, hát đồng dao, đọc thơ cùng con

Đồng dao, bài hát thiếu nhi và những bài thơ ngắn có vần điệu, nhịp nhàng, rất dễ nhớ. Khi hát, con vừa luyện phát âm, vừa cảm nhận nhịp điệu của tiếng Việt và ghi nhớ từ mới mà không hề thấy mệt.

Ở Hoa Mặt Trời, các bé thường bắt đầu buổi học bằng một bài hát hoặc một bài đồng dao kèm động tác tay. Ba mẹ có thể làm tương tự ở nhà: vừa hát vừa vỗ tay, nhún nhảy, hoặc chơi những trò chơi dân gian có lời ca. Các bài như “Chi chi chành chành”, “Dung dăng dung dẻ” vừa vui, vừa giúp con gắn lời nói với vận động.

Cách 4, chơi đóng vai

Trò chơi đóng vai là “sân khấu” tuyệt vời để con thực hành ngôn ngữ. Khi đóng vai người bán hàng, bác sĩ, cô giáo hay đầu bếp, con phải nghĩ xem nhân vật sẽ nói gì, hỏi gì và trả lời ra sao.

1. Chuẩn bị vài món đồ đơn giản như giỏ đựng, rau quả đồ chơi, ống nghe đồ chơi.
2. Ba mẹ nhận một vai, ví dụ làm khách đi chợ: “Cô ơi, cho con mua hai quả cam”.
3. Để con dẫn dắt câu chuyện, ba mẹ chỉ gợi thêm khi con lúng túng.
4. Đổi vai cho nhau để con được thử nhiều cách nói khác nhau.

Qua đóng vai, bé còn học cách chào hỏi, cảm ơn, xin lỗi, chờ đến lượt nói — những kỹ năng giao tiếp mà nhà trường luôn rèn cho các con.

Cách 5, giới hạn thời gian dùng màn hình

Màn hình điện thoại, tivi có thể khiến con ngồi yên, nhưng đó là giao tiếp một chiều. Con chỉ nghe và xem, không được đáp lại, không được người lớn hỏi han. Trẻ học nói tốt nhất qua tương tác trực tiếp với người thật.

• Với trẻ nhỏ dưới 2 tuổi, nên hạn chế tối đa việc cho con xem màn hình.
• Với trẻ lớn hơn, nếu cho con xem, hãy chọn nội dung phù hợp lứa tuổi, giới hạn thời gian và ngồi xem cùng con để trò chuyện về điều con thấy.
• Không để màn hình bật trong bữa ăn và trước giờ ngủ.
• Thay giờ xem màn hình bằng giờ đọc sách, chơi ngoài trời hoặc trò chuyện.

Làm quen tiếng Anh một cách tự nhiên

Nhiều ba mẹ quan tâm đến việc cho con làm quen tiếng Anh sớm. Tại Hoa Mặt Trời, chương trình song ngữ được thiết kế để bé tiếp xúc tiếng Anh qua bài hát, trò chơi, hình ảnh và hoạt động hằng ngày, không áp lực học thuộc hay viết chữ.

Ở nhà, ba mẹ có thể cùng con nghe vài bài hát tiếng Anh thiếu nhi, gọi tên màu sắc, con vật, đồ vật bằng cả hai thứ tiếng, hoặc đọc sách tranh song ngữ. Điều quan trọng là giữ cho tiếng Anh là một trò chơi vui, đồng thời vẫn nuôi dưỡng tiếng Việt thật vững vàng, vì tiếng mẹ đẻ là nền tảng cho mọi ngôn ngữ khác.

Hoa Mặt Trời đồng hành cùng ba mẹ

Phát triển ngôn ngữ cho con là hành trình cần sự kiên nhẫn và phối hợp giữa gia đình và nhà trường. Mỗi ngày ở lớp, các cô trò chuyện, kể chuyện, hát cùng các bé và ghi nhận sự tiến bộ của từng con để chia sẻ lại với ba mẹ.

Nếu ba mẹ muốn tìm hiểu thêm về chương trình phát triển ngôn ngữ và chương trình song ngữ tại trường, hãy liên hệ Hoa Mặt Trời qua hotline 0909 123 456 hoặc email lienhe@hoamattroi.edu.vn. Ba mẹ cũng có thể đăng ký tham quan trường tại 123 Nguyễn Văn Linh, Quận 7, TP. HCM để tận mắt thấy một ngày học vui của các bé.